OkyanusyaSamoa

Samoa Nasıl Bir Ülkedir

Ellice Adaları’nın bir parçasıydı. İlk kez 14. yüzyılda Samoa ve Tonga’dan gelen Polinezyalı göçmenlerce yerleşime açıldı. Günümüzde konuşulan dil bir Polinezya-Samoa lehçesidir. İspanyol denizcilerin adaları 16. yüzyılda görmesine karşın, Avrupa’yla temas ancak 18. yüzyılda kuruldu. Bütün ada grubunun haritası 1826’da çıkarıldı. “Karatavukçu” denen işçi avcıları 1860’larda adalıları ayartarak ya da kandırarak Fiji ve Avustralya’nın şeker plantasyonlarında çalışmaya götürdü; böylece 1850’de 20 bin olan nüfus 1880’de 3 bine düştü.

İşçi ticaretindeki istismarlar İngiliz hükümetini 1892’de adaları ilhak ederek himaye altına almaya yöneltti. İki ayrı ada grubunu tek bir idari birime bağlayan düzenleme, Mikronezyalı Gilbert ve Polinezyalı Tuvalu halkları açısından sıkıntılar yarattı. Tuvalu 1978’de Britanya’yla sıkı bağlarını koruyarak bağımsız bir devlet haline geldi.

Tuvalu’nun 579 km uzunluğundaki mercan adaları zinciri, kuzeyden güneye doğru Nanumea, Niutao, Nanumanga, Nui, Vaitupu, Nukufetau, Funafuti (başkent), Nukulaelae ve Niulakita adalarından oluşur. Bu adaların hiçbirinde akarsu ya da ırmak yoktur; yeraltı suları içilebilir nitelikte değildir. Bütün su ihtiyacının yağmur suyu toplama sistemleriyle karşılanması gerekir. Toprak veriminin düşük olmasına karşın, halkın yüzde 70’i geçimini tarımdan sağlar. Yetiştirilebilen kulkas gibi az sayıda ürün için mercanda kazılmış özel çukurlar kullanılır. Adaların hindistancevizi dışında ihraç ürünü yoktur.

Denizdeki Özel Ekonomik Alan’ın genişliği 1,2 milyon km2’yi bulur. Bu alandaki zengin dalyanlar Tayvan, Kore ve ABD balıkçı filolarının ödediği lisans ücretleriyle bir gelir kaynağı sağlar. Adaların çok küçük, ücra ve tesislerden yoksun olması nedeniyle turizm gelişmemiştir; döviz gelirleri esas olarak pul ve madeni para satışlarına, yurt dışında çalışan çok sayıda Tuvalu erkeğinin ailelerine gönderdiği paralara dayanır. Bunlardan bazıları gemicilik yaparken, bazıları da Nauru’daki fosfat madenlerinde çalışır. ithalat 200 kata varan bir oranla ihracattan yüksektir. Avustralya, Yeni Zelanda ve İngiltere’nin 1987’de Japonya ve Güney Kore’nin desteğiyle oluşturduğu bir uluslararası vakıf fonu Tuvalu’ya önemli katkıda bulunur.

Samoa Güney Pasifik’te Hawaii ve Yeni Zelanda arasında yer alır. Savai’i ve Upolu adlı iki büyük adanın yanı sıra yedi küçük adadan ve bir dizi adacıktan oluşur. Epey doğuda kalan Amerikan Samoası’na göre daha büyük bir ada grubudur ve çok daha yüksek bir nüfusu barındırır; ama ekonomik geleceği daha belirsizdir.

İ.Ö 1000 dolaylarında Tongalıların yerleştiği sanılan Samoa’nın Avrupa’yla ilişkileri Fransız kâşif Louis Antoine de Bougainville’in 1766’da adalara uğramasıyla başladı. Londra Misyonerlik Derneği 1835’te bir misyon evi kurdu. 19. yüzyıl sonlarında adaların denetimi için çekişen üç sömürgeci güç Britanya, Almanya ve ABD’ydi. Almanya 1899’dan itibaren kısa bir süre denetimi elinde tuttu.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra adalar Yeni Zelanda’nın yönetimine girdi. Samoa 1962’de tam bağımsızlığını kazandı ve Yeni Zelanda’yla bir dostluk antlaşması imzaladı. Samoa toplumunda mertebe önemli bir yer tutar; matai denen geniş aile reislerinin gücü, itibarı ve otoritesi sıradan erkeklere göre daha yüksektir. Bu sistem tam demokrasiye geçişi geciktirmiştir. Genel oy hakkının geçerli olduğu ilk doğrudan seçimler 1991’de yapıldı; ama sadece matai’lerin aday olmasına izin verildi.

Samoa’nın iki büyük adası volkanik kökenlidir. Savaii’de 1902 ve 1911’de büyük çaplı püskürmeler meydana gelmiştir. Savai’i ve Upolu’nun iç kesimleri benzer yapıdadır; sık ormanlarla kaplı dağlık alanları hızlı akışlı bir dizi ırmak keser. Başlıca akarsular Savai’i’deki Sili ve Faleata ile Upolu’daki Vaisigano’dur. Dağlar ve deniz arasında dar kıyı ovaları yer alır; kıyı açıklarında mercan resifleri uzanır. Yüzde 90’ı bulan ekime elverişli araziler dışındaki doğal kaynaklar sert odunlu ormanlar ve balık varlığıdır. Gıda olarak, ekmek ağacı, muz ve papaya, ihracata dönük olarak da kakao, kulkas ve hindistancevizi (yağ, kopra ve krema) yetiştirilir.

Birleşmiş Milletler’in yardımıyla, balıkçılık da önemli bir ihracat sektörüne dönüşmüştür. Kereste ihracatını sürdürülebilir bir düzeyde tutmak amacıyla, ağaçlandırma programları uygulamaya konmuştur. 1991’de açılan Japon otomobil aksamı fabrikası gibi sanayi kuruluşlarının enerji ihtiyacı esas olarak hidroelektrik santrallardan sağlanır. Ekonomi ağırlıklı olarak yurtdışında çalışan Samoalı işçilerin gönderdiği dövizlere ve ihracat gelirlerini önemli ölçüde aşan ithalatı desteklemeye yönelik yabancı yardımlara dayanır. Turizm gelişen en önemli sektördür. Yılda 50 bini geçen ziyaretçilerin birçoğu, İskoç yazar Robert Louis Stevenson’ın bir zamanlar oturduğu evi görmeye gelir. Burası şimdi Samoa devlet başkanının resmi konutudur.

 

Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı