Amerika Kıtası’nın güney yarısını oluşturan Güney Amerika Kıtası, yaklaşık 18 bin km2lik yüzölçümü ile dünyanın dördüncü büyük kıtasıdır. Dünya yüzeyinin %3.5’ini kapsayan kıtanın kuzeyinde Karayip Denizi, kuzeydoğusu ve doğusunda Atlas Okyanusu, batısında ise Büyük Okyanus yer alır.

150 milyon yıl öncesinde Afrika’dan ayrılarak oluşan kıtanın batı kıyılarını And Dağları kaplar. Kıyı boyunca 6440 km uzanan dağlar Himalaya’lardan sonra dünyanın en büyük sıradağlarındandır. Şili-Arjantin sınırında yer olan Acongagua Dağı, 6960 metre yüksekliği ile And dağlarının en yüksek doruğunu oluşturur. Güney’de gözle görülür biçimde daralan And Dağları’nın bu bölgelerinde, buzulların yeryüzünün biçimini değiştirici etkileri belirginleşerek ortaya çıkan göl ve dağlar turistik değer taşır.

Güney Amerika’da bulunan Brezilya Kalkanı kıtanın coğrafi özellikleri açısından önemli bir bölgedir. Brezilya’nın güneyinde yer alan bu kalkan aşınmış prekambriyen kütlelerden ve kısmen tortullardan oluşur. Burada bir çok ırmak şelaleler oluşturarak akar. Ancak dünyanın en yüksek şelalesi olan ve 963 metre yükseklikten akan Angel Şelalesi kıtanın kuzeyinde yer alan Guyana Kalkanı’nda bulunur. Kıtanın en eski bölgelerini oluşturan ve Amazon Havzası ile birbirlerinden ayrılan bu kalkanlardaki oluşumların bir çoğu, milyonlarca yıl öncesinde koptuğu Afrika Kıtası’nın güney ve batı kıyılarındaki oluşumlarla benzerlik gösterir.

Güney Amerika’da başlıca ovalık araziler Amazon Irmağı’nın havzasında oluşmuştur. Kolombiya’nın güneyinden Bolivya’nın ortalarına kadar geniş bir alana yayılan bu havza’nın bir kolu kuzeye doğru kıvrılarak Guyana Bölgesi’nde dar kıyı ovalarını oluşturur.  Kuzeyi yoğun tropik ormanlarla kaplı, bu havza dışında Paraguay ve Parana ırmaklarının havzaları tarafından oluşturulmuş ve kıtanın güney bölgesinde önemli bir yer kaplayan ovalık araziler bulunur. And Dağları, Brezilya Kalkanı ve Patagonya Yaylası arasındaki boşlukları dolduran bu ovaların, Arjantin’in orta kesimlerinden Patogonya Yaylası’na kadar uzanan bölümü ise pampalar bakımından zengindir. Kıtadaki diğer bir ovalık alan Kuzey And dağları ile Guyana Kalkanı arasında yer alır. Orinoco Havzası denilen bu ovaların deniz düzeyinden yüksekliği 210 metreyi aşmaz. Havza doğrudan Orinoco Irmağı’na ulaşır.

Kıtanın doğusu ve batısı arasında dağ sıralarının doğuya bakan eteklerinde bol yağış alan ovalar yer alır. Kıtanın en önemli ırmakları Amazon, Parana ve Paraguay ile Orinoco ırmakları bu bölgelerde bu havzalar içerinde bulunur. Debi açısından dünyanın en büyük ırmağı sayılan Amazon Büyük Okyanus’tan yaklaşık 160 km içeride başlayıp genellikle doğu yönünde akarak Atlas Okyanusu’na ulaşır. Uruguay Irmağı’yla birleşen Paran-Paraguay ırmakları ise Arjantin ile Uruguay arasında Rio de la Plata Halici’ni oluşturur.

Güney Amerika
Güney Amerika

Dağların batı kıyılarının hemen ardında uzanması, özellikle güneyde karaların okyanustan sonra dik bir şekilde yükselmesi sebebiyle kıtanın Büyük Okyanus’a açılan doğal liman sayısını azaltmıştır. Doğu kıyıları ise batı kıyılarına göre daha fazla doğal liman bulunur. Bunların çoğu Brezilya kıyılarında yer alır. En önemlileri Recife, Salvador, Vitoria ve Rio de Janeiro’dur.

Güney Amerika Kıtası coğrafi özellikleri bakımından çeşitlilik gösteren bir yapıya sahiptir. Dünyanın en geniş tropikal ormanlarının yer aldığı bu kıtada ayrıca bir çöl bulunur. Kıtanın tek çölü Atacama Çölü, Kuzey Şili’de yer alır. Dünyanın en kurak çöllerinden biri olan Atacama, doğu’da Andlar’ın etekleri ile batıda Büyük Okyanus Kıyı Dağları ile sınırlanmıştır. Ayrıca Güney Amerika’da volkanların en yaygın olduğu ve “Büyük Okyanus Ateş Çemberi” olarak adlandırılan yanardağ etkinliklerinin ve depremlerin çok sık olduğu bir bölgede bulunmaktadır.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

porno izleavcılar escortgaziantep escortesenyurt escortbahçeşehir escortantep escort